Nieuwsgierig begon ik aan Richard Bransons boek 'Screw business as usual'. De titel prikkelt en past bij mijn beeld van deze dwarsdenker. Als avonturier bestookt hij de wereld al jaren met zijn Virgin-labels en inmiddels zoekt hij het in de ruimtevaart. En nu dus in het sociaal ondernemerschap.
Als een bedrijf niet geld verdienen als enige en hoogste doel heeft, maar erop gericht is banen te creëren én zo sociale en maatschappelijke problemen op te lossen, dan is het een sociale onderneming. Winst als middel in plaats van doel. Het is best een logisch antwoord op de vraag hoe het verder moet, nu de verschillen tussen arm en rijk blijven groeien, de luchtbellen van de financiële markten worden doorgeprikt en we niet uitgepraat raken over graaiers. Nadat hij zelf jarenlang zijn ervaring en bezit had vergaard in het oud-economisch denken, begon Branson onrustig te worden. Het moest toch radicaal anders kunnen?
Als in een achtbaan neemt sir Richard me mee langs zijn ideeën. Met ‘stop saving, start reinventing’ raakt hij de kern. Geen tekorten dichten met geld, maar met een klein startkapitaal lokale ondernemers creatief leren ondernemen zodat zij zichzelf, hun gemeenschap en hun land vooruit kunnen brengen. Halverwege het boek ben ik volledig in de war. Zijn enthousiasme spat van de pagina’s. Evenals het gemak, waarmee hij vertelt dat een gesprek met hem de basis vormde voor Al Gore’s film An inconvenient truth en hij actrice Kate Winslett opvoert als huisvriendin.
Ik slinger tijdens het lezen heen en weer tussen het tintelende gevoel dat het toch goed komt met de wereld en de twijfels over zijn goednieuwsshow. Iets te makkelijk stapt hij heen over ‘business as usual’, waar de meeste mensen nu van leven. Twee pagina's verder besef ik dat als ondernemers zoals Branson een onomkeerbare verandering in denken en doen bewerkstelligen, het zeker kan lukken. Dat er mensen zoals hij nodig zijn, die het bestaande op de kop zetten en laten zien dat het wél kan.
Als ik op zoek was geweest naar keihard bewijs voor een succesformule, dan kwam ik er met dit boek niet uit. Branson houdt zich aan zijn eigen uitspraak ‘don’t confuse me with the facts’. Toch raakt hij de essentie van het ondernemerschap, waar ik volledig in geloof. Waarin sociale waarden leidend zijn, we de kracht van de gemeenschap weer benutten en onze talenten en winst inzetten om niet alleen voor onszelf maar ook voor onze omgeving te zorgen. Dat is tussen de regels door zijn boodschap: durf het echt anders te doen, vanuit vertrouwen, zonder dat je zeker weet of het lukt.
Verschenen in het Financieele Dagblad
Omdat ik er altijd naar streef mezelf te verbeteren en wil snappen waarom ik de dingen doe zoals ik ze doe, vulde ik een vragenlijst in over mezelf. Het was een wetenschappelijk betrouwbaar instrument, zei de collega-psycholoog die hem me gaf er haastig bij. Daarmee had ik de eerste feedback over mijn kritische houding al binnen. Bij meer dan tweehonderd zelfbeschrijvende zinnetjes gaf ik aan in hoeverre ik mezelf erin herkende. Gaandeweg het invullen dacht ik precies te weten wat er werd gemeten. Eerlijk invullen, hield ik mezelf continu voor. Wie heb ik er immers mee als ik dat niet doe? Precies.
Een computer boog zich over de patronen in mijn antwoorden en maakte er een tekening van in de vorm van een spinnenweb. Licht gespannen wachtte ik op ‘mijn’ plaatje. Die bleek, heel verrassend, enorm herkenbaar te zijn. Dat ik hoge eisen stel aan mezelf en daarmee waarschijnlijk ook aan anderen, sprong er onmiddellijk uit. Dat ik bovendien makkelijk situaties naar mijn hand zet, veel van anderen gedaan krijg en het ook maar lastig kan verkroppen als dat eens niet lukt, volgde direct op een goede tweede plek. Formele regels zijn immers toch niet van toepassing op mij? Ik herinner me de keer dat ik mij onder een bekeuring uit kletste bij een agent in opleiding en zijn leermeester. Ik begreep ook wel dat er op de stoep niet gefietst mocht worden, ik zou het echt nooit meer doen, maar ik had nou eenmaal heel veel boodschappen bij me en had toch al een rotdag. Het is me zelfs gelukt een wielklem van mijn auto af te praten zonder gedoe en kosten. De triomf waarmee ik me dan een koningin waan, vind ik zelf soms bijna gênant. Of die keer dat het niet lukte en ik woedend bij een KLM-balie stond die me midden in de nacht in Dar es Salaam liet staan, samen met twintig anderen, omdat de vlucht was overbooked. Pas toen ik het vliegtuig zag opstijgen begon ik in te zien dat het me niet was gelukt. Bij visumaanvragen voor buitenlandse reizen kan ik ook lastig geduld opbrengen, wachtend in afhankelijkheid van voor mij ondoorgrondelijke administratieve autoriteiten.
Het gesprek met mijn collega was verhelderend en confronterend. Net zoals ik dat bij mijn klanten doe, is het goed om mezelf een spiegel voor te houden. Daar zit tegelijkertijd ook de ironie en het meest confronterende van zo’n exercitie. Want hoe blij kun je zijn met een autobiografische terugkoppeling over jezelf? Zo gevoelig ben ik dus kennelijk voor wat iemand van me vindt, ook al ben ik het zelf. Misschien is dat nog wel het meest verhelderende inzicht.
Verschenen in het Financieele Dagblad
Als ik de zaal van de Stadsschouwburg binnenloop, lijkt het net alsof ik arriveer bij een Italiaanse bruiloft. Lange tafels vol eten en drinken. Ik schuif aan met twee vriendinnen en net als onze tafelgenoten zijn we benieuwd naar wat er achter ons op het podium gaat gebeuren. Ik ben als verrassing meegenomen naar diner- en muziekvoorstelling l’Orpheo, een eigentijdse versie van Monteverdi’s opera over de hartverscheurende mythe van Orpheus en Eurydice.
Orpheus en Eurydice zouden trouwen, totdat Eurydice vlak voor hun huwelijk sterft door een slangenbeet. Wanhopig van liefde daalt Orpheus af naar de onderwereld en smeekt met zijn gezang om haar terugkeer naar het leven. Hij heeft succes en krijgt zijn geliefde mee voor de ultieme herkansing. Hij mag alleen niet omkijken. Dat doet hij natuurlijk wel en verliest haar opnieuw, deze keer voor eeuwig. Als puber las ik dit verhaal voor het eerst, op school. Temidden van vertalingen over romeinse oorlogen en vulkaanuitbarstingen, waar ik maar weinig gevoel bij had, greep dit verhaal me meteen. Ik denk dat toen vooral het vermoeden van grootse en meeslepende liefdes die er nog voor me in het verschiet lagen, me zo raakte. Nu, ruim twintig jaar later met de opgedane levenservaring, raakt het me opnieuw.
“Waar gaat dit verhaal voor jou over?” vraag ik mijn overbuurman aan tafel, die ik tot vanavond niet kende. “Over vooruitkijken en vertrouwen”. Het komt er zonder aarzelen uit. “Ik heb niks met achterom kijken”. Zijn vrouw glundert naast hem met trots en instemming. Dat is hun verhaal: vanuit vertrouwen vooral kijken naar de toekomst, zonder eindeloos geanalyseer van wat er ontbrak of fout ging. Hun liefde ontroert. Voor mij gaat deze mythe over onmogelijke liefde. Hij wil haar, maar zal haar nooit krijgen. Ondanks alle moeite die hij voor haar doet, verkiest hij het verlangen naar het onvervulde boven de liefde die binnen bereik is.
Of gaat het over iets heel anders? Waarom keek Orpheus eigenlijk achterom waardoor hij zijn herkansing liet vervliegen? Vertrouwde hij er niet op dat zij hem zou volgen? Was hij bezorgd dat ze zou struikelen? Of was het gewoon zijn onbedwingbare verlangen naar haar? We komen er niet uit die avond. Ook Eurydice heeft nooit geweten waarom Orpheus omkeek. Hun mythe is al eeuwenlang een projectiescherm voor ons eigen verhaal. Door erover te praten krijgt het verhaal inhoud.
Aan een andere tafel loopt het gesprek halverwege de avond iets te hoog op. Een man loopt boos weg, na ruzie met zijn vrouw. Zonder om te kijken verlaat hij de voorstelling. Een uur na afloop wacht hij nog steeds vergeefs op haar aan de bar. Niet omkijken loont niet altijd.
Verschenen in het Financieele Dagblad
The biography is a great book with a lot of lessons for entrepreneurs. A must read! Steve had an amazing life and although he had his dark sides his story has got some very positive lessons to take. The 3 things I took out:
Walking while talking
All his important one to one meetings he asked people to join him for a walk, even with CEO's used to a more formal setting. He started the walk by giving his big picture and ended by asking what he wanted to reach and coming to the actions. He walked around many miles in Palo Alto. It made me wonder how big decisions would look like if we all do this including the big forms of world leaders like the important ones on out ecology. I am going to walk many more steps in 2012!
Think bIg, different and focus
Know what you want. What is the big thing in your life? Do it your own way. For Steve he wanted Apple to be number one in leaving a legacy for (future) users on the cross road of technology and art. That is why the design and user friendliness were so important. He always looked for new solutions and made his people believe that everything was possible which became true at the end of the day. And he focussed on that, he eliminated the rest that distracts.
The A team
Top people want to work with peers. Make sure you attract people around you who believe in what you believe. Then they will put all their passion, sweat and tears in it. If you believe in inspiring leaders to change the future, our A team in India would like to talk to you!
IJsland associeerde ik tot voor kort enkel met spaargeld van goedgelovige individuen en provincies, dat in rook is opgegaan. Door de film ‘Now What?’ bekijk ik het met andere ogen. Temidden van de sprookjesachtig verlichte huisjes in de sneeuw, volg ik trompettist Colin Benders (Kyteman) die zichzelf kwijt is. Na een jaar ronddolen probeert hij zijn creativiteit in eenzame afzondering in IJsland terug te vinden.
De film ‘Now What?’ start met het succes dat Kyteman en zijn hiphop orkest in 2009 bereikten en het besluit van orkestleider Benders, om te stoppen op het hoogtepunt dat succes om te blijven vernieuwen. In de oorverdovende stilte die volgt, maken doemgedachten de herrie in zijn hoofd onverdragelijk. Dromen lukt hem bijna niet meer, terwijl dat de bron van zijn creativiteit is. “Now What?” is voor mij een liefdevol portret over de schoonheid en de lelijkheid van leiderschap. Het toont de grilligheid van een gevoelige jongen met talent, die iets ziet en hoort ver voordat anderen dat doen. Een teamplayer die anderen ruimhartig laat delen in zijn succes en zich even later als een kluizenaar terugtrekt in een donkere put, op zoek naar iets waarvan hij zelf geen idee heeft hoe het eruit ziet. Waar hij op het podium erop durft te vertrouwen dat iets nieuws ontstaat zolang je luistert en met elkaar blijft spelen, lukt hem dat ironisch genoeg in de stilte buiten dat podium aanvankelijk niet.
Zijn leiderschap bestaat bij de gratie van de mensen om hem heen, die oog hebben voor zijn talent, hem volgen, hem zijn groei gunnen én accepteren dat zijn dromerige afwezigheid, slordigheid en egocentrisme de achterkant van dat talent zijn. Zijn droomproject Kytopia, een vrijplaats voor muzikale zielsverwanten, komt pas van de grond als een bevriend bassist gewoon maar begint met het bouwen van een studio. Zijn vader en manager geeft hem alle ruimte voor zijn creatieve proces, ook al voelt hij zelf de druk van de buitenwereld die wacht op een tweede plaat. Rapper en boezemvriend Pax vat het prachtig samen: “Het is een heel dunne grens tussen een oprechte chaoot en een verwend jongetje. Een chaoot kán het niet goed regelen voor zichzelf, een verwend kind wíl het niet.”
Leiderschap gaat over voorrang geven aan dat wat jou bijzonder maakt. Dat ís soms egocentrisch. Het lukt pas als je in staat bent om anderen diezelfde voorrang te verlenen. Dat gaat niet in je eentje, in IJsland. Daar is contact voor nodig met mensen die je zien, in al je eigenaardigheden.
Pax reist hem achterna. Het weerzien in de sneeuw is ontroerend. Gewoon twee jongetjes, die graag met elkaar willen spelen. De muziek komt weer als vanzelf.
Verschenen in het Financieele Dagblad